Казахский с переводчиком

Опубликовано: 05 Апреля 2018 г. Автор: Зауре БАТАЕВА | г. Брюссель
просмотров 6591

В последние годы было реализовано несколько проектов по переводу казахской литературы на английский язык. В 2017 году по просьбе казахского ПЕН клуба британские переводчики Саймон Холлингсворт и Саймон Гейган перевели на английский язык произведения трех казахских классиков: Мухтара Ауэзова, Герольда Бельгера и Оралхана Бокеева. Американская переводчица Шелли Фэйрвезер-Вега в свою очередь инициировала еще один проект, познакомив читателей онлайн-журнала, посвященного мировой литературе, с современными писателями-женщинами из Казахстана. Мы предлагаем читателям «ЭК» беседу Зауре Батаевой с коллегами из Великобритании и Америки.

Zaure.jpg

Зауре Батаева: Саймон Холлингсворт, Саймон Гейган и Шелли Фэйрвезер-Вега, вы все работаете в качестве переводчиков в течение многих лет. Расскажите нам, как вы пришли к этому, в частности к литературным переводам?

Саймон Холлингсворт: После получения диплома по русскому языку и литературе изначально у меня не было намерения стать переводчиком, не говоря уже о том, чтобы переводить литературные произведения. Однако после 11 лет проживания в России мой разговорный язык улучшился, и я стал лучше понимать письменную речь. Тем не менее я должен признать, что я стал литературным переводчиком благодаря счастливой случайности, а не моим личным амбициям. В 2006 году я перевел роман Виктора Пелевина «Empire V» для анонимного заказчика, что и стало моим боевым крещением на стезе литературного переводчика. Несмотря на то что проект оказался серьезным испытанием, я нашел задачу чрезвычайно приятной и с тех пор начал брать и другие переводы, каждый из которых оказывался по-своему сложным.

Что может быть наилучшим способом понимания народа, страны и культуры, как не перевод их великой литературы.

Саймон Гейган: Причина, по которой я начал изучать русский язык, на самом деле довольно банальна и прозаична: мне было 13, я запоздал к началу учебного года, и класс испанского языка оказался заполненным. Тогда я и решил изучать русский язык. У меня оказался блестящий учитель, внешне похожий на Чехова и говорящий на совершенном русском языке с оксфордским акцентом. На третьем курсе, в 1989 году, я поехал учиться в Воронежский университет. Я влюбился в бывший Советский Союз и его людей в то время, когда самые важные изменения в мире, совпавшие с моей сознательной жизнью, казалось, происходили в стране, в которой я и решил специализироваться. В те времена нашему поколению предстояло построить много мостов дружбы, и мы оказались в нужное время в нужном месте. В 1991 году сразу же после университета я поехал работать в Петербург: в то время на Западе было очень мало русскоязычных, а приключений и возможностей в этой стране было много. И я все больше и больше очаровывался этой страной. Я даже принял участие в нескольких этнографических экспедициях. Полагаю, это и привело меня в конечном итоге к литературному переводу. Что может быть наилучшим способом понимания народа, страны и культуры, как не перевод их великой литературы.

Шелли Фэйрвезер-Вега: Я изучала международную политику в бакалавриате, а в аспирантуре – те же предметы, но с упором на Россию, Восточную Европу и Центральную Азию. Однако, когда я получила диплом, я уже знала, что не хочу быть ни политиком, ни дипломатом. Я начала немного переводить, и к тому времени, когда мои дети пошли в школу, я уже занималась переводом полный рабочий день. Я люблю все виды перевода, потому что удачный перенос смысловых значений с одного языка на другой всегда похож на решение сложной задачи, а успех ощущается как настоящая победа. Но для меня лично литературный перевод чаще приносит больше удовлетворения, чем все остальные виды перевода. Когда имеешь дело с продуктом творчества, ты наслаждаешься не только самим процессом его внимательного чтения, но и получаешь неизмеримо большее удовольствие от его воссоздания. Имея дело с художественной и нехудожественной литературой, я получаю удивительную возможность более глубокого погружения в работу и удовлетворение от осознания, что я помогаю создавать или воссоздавать что-то оригинальное и содержательное на моем родном языке, для того чтобы делиться с читателями, которые никогда бы не испытали это чувство без помощи переводчика. Оказывается, таким образом я могу стать культурным дипломатом и в то же время оставаться переводчиком.

Simon Hollingsworth Photo.jpg

З.Б.: Саймон Холлингсворт, вы недавно перевели произведения двух известных казахских писателей: Герольда Бельгера и Оралхана Бокеева. Давайте начнем с Бельгера. Вы внимательно прочитали несколько его произведений, включая некоторые короткие рассказы и эссе. Как у читателя, какие у вас общие впечатления от Бельгера?

С.Х.: Переводить Герольда Бельгера – одно удовольствие. У него редкий дар описывать предметы, находящиеся перед ним, так, чтобы читатель мог легко это представлять. Это тем более примечательно, учитывая, что он не был казахом. Я побывал в Казахстане и говорил с людьми, которые знали Бельгера лично. И я считаю, что эта его способность передавать точно все, что специфически является казахским, и делает его не просто популярным, а по-настоящему любимым. Рассказы Бельгера просты и задевают эмоции и чувства, присущие всем нам. Казахстан – страна, о которой мир, к сожалению, мало знает. И я считаю, что рассказы Бельгера прекрасно передают колорит и тепло нации и являются идеальными для первоначального знакомства с казахской культурой.

З.Б.: Бельгер писал на русском, но иногда использовал казахские слова. Как вы справились в ваших переводах с их присутствием и проблемой билингвизма?

С.Х.: Это хороший вопрос. Задача любого переводчика – передать содержание, стиль и вкус первоначального текста, не запутывая или не утомляя читателя неясными терминами. В моем переводе я сохранил много казахских слов, так как они не имеют прямого эквивалента (их определенно нет в английском языке). Возьмите, например, слово «аул». В определенном контексте слово может быть переведено как «деревня», но на казахском оно имеет гораздо более глубокое и сокровенное значение. Не случайно эссе «Аул» было помещено в самом начале избранных произведений, которые я перевел, и было бы литературным преступлением использовать любое другое слово для данного оглавления. Однако другие слова и понятия могут быть переданы с помощью обыкновенного перевода, который позволяет текстовому потоку протекать без всякого искажения смысла.

З.Б.: Недавно вы также перевели некоторые рассказы Оралхана Бокеева. В качестве читателя какое впечатление вы получили от его произведений? Какой рассказ вам понравился больше всего и почему?

Казахская литература является полностью неизвестной величиной в англоязычном мире, и важно, чтобы она получила свою широкую аудиторию, которую она, несомненно, заслуживает.

С.Х.: Бокеев – мастер описательной формы, и его образы природы, людей, рассказы о климате и жизненных трудностях представляются очень яркими. Стиль письма приятный, особенно в коротких рассказах. Трудно выбрать любимый рассказ, так как все они очень разнообразны, но я бы выделил «Крик», который захватывает читателя целиком, и еще мне понравился «Рассказ матери Айпара» – из-за его структуры, которая, как я думаю, имеет красивое завершение.

З.Б.: Бокеев изначально писал свои рассказы на казахском языке, но вы переводили на английский на основе русских переводов Бокеева. Насколько вы уверены в том, что использование русского языка в качестве языка-посредника помогло вам достичь точного перевода?

С.Х.: Перевод с перевода не гарантирует совершенный результат, как бы удовлетворительно не чувствовал себя переводчик, и полная картина может быть достигнута только после чтения оригинала. В этом смысле мой перевод – это не произведение Бокеева, а мое толкование чужого переводчика. Недавно мне выпала честь встречи с Абдижамилом Нурпеисовым в Алматы. Узнав, что я являюсь переводчиком, писатель сразу сказал, что любая работа в моей профессии всегда является искажением оригинала. И он, несомненно, прав. Как бы то ни было, казахская литература является полностью неизвестной величиной в англоязычном мире, и важно, чтобы она получила свою широкую аудиторию, которую она, несомненно, заслуживает. Я не уверен, что использование русского языка привело к точному переводу, но уверен, что конечный результат – это важный шаг в продвижении классики, такой как Бокеев и Бельгер, на международную арену.

IMG_5385 (1).JPG

З.Б.: Саймон Гейган, вы недавно перевели несколько самых известных рассказов Мухтара Ауэзова. Ваше общее впечатление от писателя Ауэзова? Какой рассказ вам понравился больше и почему?

С.Г.: Голос Ауэзова ясен, уверен и резонирует во всех рассказах в сборнике, который я перевел. Как и все великие писатели, он без особых усилий описывает в своих произведениях множество проявлений великой двойственности человеческой натуры: энтропию и энергию, прогресс и традицию, богатых и бедных, природу и развитие, мужчин и женщин, победивших и побежденных. Эти рассказы, написанные в 1920-х годах, изображают среднеазиатскую степь незадолго до революции, когда весь регион переживал переход от жестокого феодального давнего прошлого и несправедливого недавнего прошлого царского империализма к возможности прогрессивного и эгалитарного будущего.

Ауэзов – это такой виртуозный писатель, что для меня было огромным удовольствием переводить все эти рассказы. Однако если бы мне пришлось выделить один из них, мне особенно понравился «Коксерек». Он имеет очевидные сравнения с «Белым Клыком» Джека Лондона, но у Ауэзова отсутствует сентиментальный антропоморфизм Лондона – бескомпромиссное понимание природы животного мира делает его неизмеримо выше. Это, возможно, одна из лучших историй животного жанра, которую я когда-либо читал.

Но, возможно, мой любимый рассказ – «Красавица в трауре». Это замечательное изображение женской чувственности, которое очень современно, но более реально, чем что-либо когда-то написанное Дэвидом Гербертом Лоуренсом. Ауэзовская проза в этом рассказе вполне справедливо сравнивалась Алексеем Пантиелевым (казахско-русским переводчиком Ауэзова) с Ги де Мопассаном.

Великое искусство и литература превосходят национальные или языковые границы. Великий художник или писатель черпает вдохновение от музы, коллективного бессознательного или Бога, и то, что они производят, является универсальным для всего человечества.

З.Б.: Ауэзов изначально писал свои рассказы на казахском языке, но вы, как и ваш коллега, переводили на английский на основе русских переводов Ауэзова. Насколько вы уверены в том, что использование русского языка в качестве посредника помогло вам достичь точного перевода?

С.Г.: Мне повезло в том смысле, что перевод рассказов в этом сборнике на русский язык был сделан близким другом и товарищем Ауэзова Алексеем Пантиелевым при участии и благословении автора. Так что этот перевод наиболее приближенный к «разрешенному» переводу, и вы не забывайте, что Ауэзов в свою очередь был плодовитым переводчиком с русского языка на казахский.

Вопрос о «точности и аккуратности исходного языка» очень интересен и является камнем преткновения работы любого переводчика. Для этого у переводчика имеются такие инструменты, как глоссарии, сноски и доступ к носителям исходного языка. Не желая казаться слишком радикальным, я должен сказать, что не может быть такой вещи, как стопроцентно точный перевод. Перевод может быть только приближением, то есть интерпретацией. Точная передача смысла из одного языка в другой очень важна, но это только один аспект работы переводчика. Переводчик ставит себе еще более важную задачу – интерпретировать и передавать «голос» автора. И, на мой взгляд, это процесс, который выходит за рамки любого языка или национальности. Великое искусство и литература превосходят национальные или языковые границы. Великий художник или писатель черпает вдохновение от музы, коллективного бессознательного или Бога (в зависимости от вашего взгляда на этот вопрос), и то, что они производят, является универсальным для всего человечества.

Более того, я часто думаю, что критика «промежуточных» переводов несправедлива. Переводы с промежуточного языка гораздо более распространены, чем думают люди, незнакомые с миром перевода. Действительно, значительная часть литературных переводов в мире делается с использованием промежуточного языка исключительно потому, что недостаточно специалистов для перевода на японский язык с венгерского или с казахского на шведский, чтобы выполнять эту работу, а полученные результаты часто превосходят предварительные ожидания.

FairVega headshot P6 (1).jpg

З.Б.: Шелли Фэйрвезер-Вега, вы недавно перевели книги известных современных писателей из Казахстана и Узбекистана, в том числе и произведения Зиры Наурзбаевой, Лилии Калаус, Айгуль Кемельбаевой и Хамида Исмаилова. Ваши общие впечатления от упомянутых писателей?

Ш. Ф-В.: В последние несколько лет мне наконец удалось немного сосредоточиться на Центральной Азии. О Казахстане и Узбекистане, о регионе в целом до сих пор мало известно в англоязычном мире. Большинство людей в моей стране имеют очень смутные представления о древних цивилизациях: немного о Чингисхане… возможно, о советских ядерных испытаниях, и все. Так что в каком-то смысле перевод любой прозы из этого региона уже есть успех и является вкладом в наше познание этого региона.

Однако среднеазиатские писатели, с которыми я работала, пишут о ценностях, выходящих далеко за пределы простых образовательных целей. Хамид Исмаилов является блестящим рассказчиком, и его проза опирается на его опыт проживания в разных странах и способность читать и писать на разных языках. Я всегда удивлялась сложности тем и чувств в его произведениях. Рассказы Зиры Наурзбаевой прекрасны и трогательны, они создают сильное эмоциональное воздействие, никогда не пересекая границы дешевой сентиментальности. И я никогда не читала ничего подобного рассказам Айгуль Кемельбаевой и Зауре Батаевой, которые были опубликованы на английском языке в журнале «Слова без границ» в январе этого года. У них есть свои истории, которые никто раньше в мире не рассказывал. Мне очень понравилось переводить всех названных авторов, и я была бы рада продолжать делиться их творчеством с читателями.

З.Б.: Хамид Исмаилов пишет на двух языках, и вы перевели его произведения с обоих. Отличается ли писатель Исмаилов с узбекском языком от писателя Исмаилова с русским языком? Отражается ли язык на его личностной идентичности и литературном стиле?

В нынешнее время возникают сложности с нехваткой денег для публикации, так что только по-настоящему преданные своему делу писатели или писатели, которые живут вне Казахстана или Узбекистана, могут упорно идти к своей цели и имеют шанс на успех.

Ш. Ф-В.: Ну, это был бы очень хороший вопрос для самого Исмаилова. Когда я спросила его об этом, Исмаилов ответил, что он не «одинаковый» даже в двух разных книгах, независимо от языка. Но я могу сказать, что мы оба согласны с тем, что перевод его работы на узбекском языке является очень важным достижением и его русскоязычная проза тоже замечательна, но в узбекских романах есть что-то особенное и неповторимое.

З.Б.: Как читатель, что вы думаете о различиях между узбекской и казахской литературой?

Ш. Ф-В.: Я недостаточно читала литературы на обоих языках, чтобы иметь компетентное мнение об этом. Но обе страны столкнулись с некоторыми аналогичными проблемами с точки зрения творчества и публикации. Раньше существовала советская цензура и политические репрессии, которые помешали многим интересным писателям публиковать свои произведения. Затем существовала политическая культура, которая диктовала типы идей и стилей, которые официально издавались долгое время, в результате чего появилось слишком много прозы, отличающейся неоригинальностью с точки зрения предмета и артистизма. Некоторые из этих проблем остаются до сих пор нерешенными в той или иной степени в обеих странах. А в нынешнее время возникают сложности с нехваткой денег для публикации, так что только по-настоящему преданные своему делу писатели или писатели, которые живут вне Казахстана или Узбекистана, могут упорно идти к своей цели и имеют шанс на успех.

писатели-2.jpg

З.Б.: Саймон Холлингсворт, Саймон Гейган и Шелли Фэйрвезер-Вега, ваши переводы произведений казахских писателей теперь доступны широкой англоязычной аудитории в Интернете. Как вы думаете, они понравятся англоговорящим читателям?

С.Г.: Рассказы Ауэзова дают англоязычным читателям захватывающее представление о культуре, о ландшафте и истории этого огромного и незаслуженно игнорируемого региона. Но самое главное, что все эти писатели возвышаются благодаря своим литературным талантам и могут справедливо претендовать на свое место рядом с некоторыми из наиболее известных западноевропейских писателей современного и предсовременного периода.

С.Х.: Англоговорящий читатель, как правило, любознателен. Рассказы о неизвестных доселе местах, незнакомые обычаи и экзотическая кухня всегда привлекательны для любопытного ума, и я не сомневаюсь, что эти авторы будут апеллировать именно к этим чувствам. Не только по этой причине, но и потому что мир почти ничего не знает об этой огромной красивой стране, и авторы, которых я перевел, играют ключевую роль в представлении этой чудесной страны.

Ш. Ф-В.: Я очень надеюсь на это! Я знаю, что рассказы понравились мне! Одна замечательная вещь об американском книжном рынке – это то, что у нас есть читатели, которые интересуются абсолютно всем. Для каждой книги есть свои читатели. Поэтому надо уметь находить издателя, который знает, как выйти на нужных читателей.

Перевод с английского Сауле БАТАЕВОЙ


Ниже можно ознакомится с казахским переводом интервью и оригиналом на английском языке

книги.jpg

Соңғы жылдары бірталай қазақ жазушыларының еңбектері ағылшын тілінде жарық көрді. 2017 жылы британ аудармашылары Саймон Холлингсворт пен Саймон Гейган қазақ РEN клубының өтінішімен үш қазақ классигін – Мұхтар Әуезов, Герольд Бельгер және Оралхан Бөкеевтің шығармаларын аударса, америкалық аудармашы Шелли Фэйрвезер-Вега Қазақстанның қазіргі заман қаламгерлерін оқырмандарға онлайн әдеби журналы арқылы таныстырып, тағы бір жобаны іске асырды. Қазақ аудармашысы Зәуре Батаева британ және америкалық әріптестерінен «Мәдениет» порталы үшін арнайы сұхбат алған еді. Назарларыңызға осы сұхбатты ұсынамыз.

Зәуре Батаева: Саймон Холлингсворт, Саймон Гейган және Шелли Фэйрвезер-Вега, Сіздер көптеген жылдар бойы аудармашы болып жұмыс істедіңіздер. Аударма саласына, әсіресе әдеби аударма саласына қалай келдіңіздер? Осы жайлы бірер сөз айта кетсеңіздер...

Саймон Холлингсворт: Әуелде орыс тілі мен әдебиеті мамандығы бойынша оқуымды тәмәмдаған соң, әдеби аудармашы болғаны былай тұрсын, қарапайым аудармашы болу жайлы еш жоспарым болған емес-тін. Алайда, Ресейде он бір жыл өмір сүргеннен кейін, менің ауызекі сөйлеу қабілетім жақсарып, жазбаша сөзді де жақсырақ түсінетін дәрежеге жеттім. Қалай айтқанда да, менің әдеби аудармашы болуыма кәсіби қызығушылықтан гөрі кездейсоқтық әсер етті деп айтуға болады. Мен Виктор Пелевиннің «Ампир В» романын 2006 жылы беймәлім тапсырыс берушіге аударып беріп, әдеби аудармашылықтың тұсаукесер рәсімінен өттім. Ол жобаның айтарлықтай сынақ болып шыққанына қарамастан, мен ол жұмыстан үлкен ләззат алдым, және де, содан бері әрқайсысы өзінше қиындық тудыратын басқа да күрделі жобаларды аударып жүрмін.

Саймон Гейган: Менің орыс тіліне бетбұрысымның себебі шын мәнісінде өте қарапайым: он үш жасымда жыл басында мектепке кеш келгендіктен, испан тіліне жазылып үлгермедім, сондықтан орыс тіліне жазылуға тура келді. Орыс тілі ұстазым түрі Чеховқа ұқсас, орыс тілінде тамаша және Оксфорд акцентімен сөйлейтін адам еді. Университеттің үшінші курсында, 1989 жылы, мен Воронеж Университетіне бір жылға оқуға келдім. Сол кезде әлемдегі ең маңызды өзгерістер осы елде орын алып жатты және бұл жағдайлар менің жүрегімде бұрынғы Кеңес Одағы мен оның адамдарына деген шынайы сүйіспеншілік тудырды, содан да болар, мен осы елді зерттеуді мамандық ретінде таңдауға бел будым. Міне, осылай, көптеген "достық көпірлерін" салу қажеттігі туындаған кезде біз дер кезінде өз орнымыздан табылдық. 1991 жылы университеттен кейін мен Петербургке жұмысқа бардым – ол кезде орыс тілінде сөйлейтін батыстықтардың саны өте аз, ал шытырман оқиғалар мен мүмкіндіктердің өте көп кезі болатын. Менің елге деген қызығушылығым барған сайын арта түсті. Мен тіпті бірнеше этнографиялық экспедицияларға да қатыстым. Менің пайымдауымша, ақыр аяғында менің әдеби аудармаға келуіме осы себепші болды-ау деп ойлаймын. Халықты, елді, олардың мәдениетін түсіну үшін олардың ұлы әдебиетін аударудан артық қандай жол бар.

Шелли Фэйрвезер-Вега: Мен бакалавриатты халықаралық саясат мамандығы бойынша ақтадым, ал аспирантурада Ресей, Шығыс Европа және Орталық Азия елдерін зерттеуге ден қойдым. Бірақ, дипломымды алғанда мен саясатшы да, дипломат та болғым келмейтінін түсіндім. Алғашында мен аздап аудармалар жасап жүрдім, ал кейін балаларым мектепке барған кезде, мен толығымен аударма саласына көштім. Аудармалардың барлық түрін жақсы көремін, себебі, бір тілдің мағынасын екінші тілде айнытпай жеткізе білу – қашан да күрделі мәселе шешумен парапар, әр сәттілік үнемі толық жеңіске жеткендей әсер береді. Бірақ, маған аудармаларға қарағанда әдеби аударма қызығырақ. Шығармашылық жұмысты аударған кезде, мен оны мұқият оқығаннан бір ләззат алсам, өз қолыммен қайта туынды жасау жұмысынан қосымша ләззат аламын. Көркем әдебиетпен немесе ғылыми әдебиетпен жұмыс жасағанда, шығармаға терең бойлап, асықпай оқу мүмкіндігінен, әрі, бірегей төлтума шығармаларды ана тілімде қайта жаратып шығару процесінен керемет ләззат аламын; және де, басқа адамдар бұндай дүниелерді аудармашының көмегінсіз ешқашан да оқи алмас еді деп ойлаймын. Сондықтан, мен аудармашы бола тұра, сондай-ақ, мәдениет дипломатының да жұмысын атқарып отырамын деуге болады.

 

Зәуре Батаева: Саймон Холлингсворт, сіз жақында екі танымал қазақ жазушысын аудардыңыз: Герольд Бельгер және Оралхан Бөкеев. Бельгерден бастайық. Бельгердің бірнеше туындысын, оның ішінде кейбір қысқа әңгімелері мен эсселерін мұқият оқыдыңыз. Оқырман ретінде Бельгер жайлы жалпы пікіріңіз қандай?

Саймон Холлингсворт: Герольд Бельгерді аудару жаныңа рахат береді деген ойға келдім. Оның сипаттаған заттарын оқырманның көз алдына оңай елестете алатындай етіп бейнелейтін сирек кездесетін дарыны бар. Оның тегінің қазақ еместігін ескерсек, бұның бәрі айтарлықтай керемет екенін білесіз. Мен Қазақстанға барып, Бельгерді жақсы білетін адамдармен сөйлестім, және менің ойымша, оның тек қазақтарға ғана тән нәрселерді дәл осылай жеткізе білу қасиеті оның қазақтар арасында тек сыйлы етіп қана қоймай, сонымен қатар, оны «өзіміздікі»  деп қабылдауына да әсер еткен. Бельгердің әңгімелері қарапайым және бәрімізге тән сезімдер мен эмоцияларды тудырады. Жалпы әлемде Қазақстан жайлы ақпарат өте аз, өкінішке орай, сондықтан меніңше, Бельгердің әңгімелері әлемдік оқырманды қазақтың ұлттық ерекшеліктері және бауырмалдық қасиетімен таныстыру үшін таптырмас құрал болып табылады. 

Зәуре Батаева: Бельгер орыс тілінде жазғанымен, кейде қазақ тіліндегі сөздерді қолданған. Аудармаларыңызда қос тілділік мәселесін қалай шештіңіз? 

Саймон Холлингсворт: Жақсы сұрақ. Кез-келген аудармашының міндеті түпнұсқа мәтіннің мазмұнын, стилі мен ерекшелігін түсініксіз терминдермен тұмшаламай, бұрмалаусыз, дәл  жеткізу болып табылады. Көптеген қазақ тіліндегі сөздерді сол қалпында сақтадым, өйткені олардың көбіне тікелей балама сөз жоқ (әсіресе ағылшын тілінде). Мысалы, "ауыл" сөзін алайық. Белгілі бір контексте бұл сөзді village деп аударуға болар еді, бірақ қазақ тілінде бұл сөз әлдеқайда тереңірек мағынада қолданылады. "Ауыл" эссесінің жинақтың ең басында орналасуы кездейсоқтық емес қой, және де тақырыпты таңдаған кезде басқа сөзді қолдану қателік болар еді. Ал басқа сөздердің мағынасын мәтіннің желісіне кедергі келтірмейтіндей етіп, қарапайым аударма арқылы жеткізуге болады.

Зәуре Батаева: Жақында сіз Оралхан Бөкеевтің де бірнеше әңгімесін аудардыңыз. Оқырман ретінде, Бөкеевтің әңгімелері туралы жалпы пікіріңіз қандай? Сізге аса ұнаған қай әңгіме және неге?

Саймон Холлингсворт: Бөкеев – бейнелеу өнерінің қас шебері және де оның табиғат, адам, ауа-райы және тауқыметтерді суреттеу формалары аса бедерлі болып келеді. Әсіресе қысқа әңгімелеріндегі жазу стилі оқуға жеңіл әрі қызықты. Оның шығармаларынан біреуін таңдау өте қиын, себебі олар өте әртүрлі, бірақ мен "Шайтан көпірдің" шытырманды тартымдылығын , ал "Айпара ананың ертегісінің" көркем құрылымын атап өтер едім.

Зәуре Батаева: Бөкеев өз әңгімелерін қазақ тілінде жазған, бірақ сіз ағылшын тіліндегі аудармаларды негізінен Бөкеевтің орыс тіліндегі аудармаларына сүйеніп жасадыңыз. Түпнұсқадан емес, орыс тілінен аударғанда сөздің мәнін дәл жеткізу мүмкін бе?

Саймон Холлингсворт: Аудармадан аудару әрдайым жоғары нәтижеге кепілдік бере алмайды және аудармашы өз жұмысына көңілі толса да, тек түпнұсқаны оқудан ғана толық көрініс алуға болады. Бұл мағынада менің аудармам, әрине, Бөкеевтің туындысы емес, басқа аудармашының аудармасын тәржімелеу болып табылады. Мен жақында Алматыда Әбдіжәміл Нұрпейісовпен кездесу құрметіне ие болдым. Аудармашы болып жұмыс істейтінімді біле салысымен, жазушы аударма саласында түпнұсқаны бұрмалау жиі орын алатыны жайлы пікірін білдірді. Және ол сөзді жоққа да шығара алмайсың. Яғни, қазақ әдебиеті – ағылшын тілді әлемде әлі белгісіз екендігін ескерсек, оның өзіне лайықты кең оқырманына жол ашуы өте маңызды іс болып табылады. Менің орыс тілінен қаншалықты түпнұсқаға жуық аударғаныма аса сенімді болмасам да, түпкілікті нәтиже – Бөкеев пен Бельгер сияқты классиктерді халықаралық сахнаға шығаруда аса маңызды қадам жасағаныма сенімдімін.

 

Зәуре Батаева: Саймон Гейган, сіз жақында Мұхтар Әуезовтің ең танымал әңгімелерін аудардыңыз. Оқырман ретінде Әуезовтің жазушылығы жайлы жалпы пікіріңіз қандай? Сізге аса ұнаған қай әңгіме және неге?

Саймон Гейган: Әуезовтің дауысы мен аударған барлық туындыларда айқын және мығым деуге болады. Барлық ұлы жазушылар сияқты, ол да өз шығармаларында адам баласына тән ұлы қайшылықтарды шеберлікпен бейнелеген: энтропия және энергия, жаңашылдық және дәстүр, бай және кедей, табиғат және ұрпақ сабақтастығы, ерлер мен әйелдер, жеңімпаз бен жеңілгендер. 1920 жылдары жазылған бұл әңгімелерде суреттелген оқиғалар бүкіл Орта Азия аумағы мен Қазақ даласының қатаң орта ғасырлық заманнан және әділетсіз патша билеген империалистік кезеңнен прогрессивті әрі эгалитарлы жарқын болашақ мүмкіндігіне өту кезеңінде, яғни, революция алдында орын алған.

Әуезовтің  жазушылық шеберлігі соншалық, әңгімелерді аудару барысында мен үнемі шексіз рахатқа бөленіп отырдым десем артық емес. Ол әңгімелердің біреуін ғана атап өту қажет болса, мен "Көксеректі" атар едім. Бұл жерде Джек Лондонның "Ақ Азуымен" ұқсастық, әрине, бар, бірақ Әуезовте Джек Лондонға тән сентименталды антропоморфизм жоқ; оның жануарлар табиғатын ымырасыз түсінуі оның әлдеқайда жоғарылығының белгісі. Бұл, бәлкім, мен оқыған жануарлар жанрындағы әңгімелердің ең үздігі болуы мүмкін.

Дегенмен, менің ең сүйіп оқыған шығармам – "Қаралы Сұлу" шығар. Бұл – әйел затының ынтызарлық сезімін керемет суреттеген заманауи шығарма, бірақ,  Д.Х. Лоуренс шығармаларына қарағанда әлдеқайда шынайырақ. Әуезовтің бұл әңгімесін Алексей Пантиелев (Әуезовтің шығармаларын аударған) Ги де Мопассан прозасымен орынды салыстырған.

Зәуре Батаева: Әуезов өзінің әңгімелерін қазақ тілінде жазса да, сіз де әріптесіңіз сияқты, ағылшын тіліне орыс тілі негізінде аудардыңыз. Орыс тілінен аударғанда сөздің мәнін дәл жеткізу мүмкін бе?

Саймон Гейган: Менің бағыма қарай осы жинақтағы әңгімелерді орыс тіліне Әуезовтің жақын досы және әріптесі Алексей Пантиелев автордың өз қадағалауымен және батасын алып аударған-ды. Сондықтан бұл аударма мейлінше «авторлық» аудармаға жақын, және де Әуезовтің өзі де орыс тілінен қазақ тіліне көптеген шығармалар аударған тамаша аудармашы екенін ұмытпағанымыз жөн болар. 

«Түпнұсқаға сәйкестік» мәселесі өте қызық мәселе және де кез-келген аудармашы жұмысының іргетасы десек те болады. Осы мақсатқа жету үшін, аудармашы глоссари, дереккөздер және түпнұсқа тіл ана тілі болып табылатын көмекшілердің көмегіне жүгінеді. Кесіп айтпаймын, бірақ түпнұсқаға 100% сәйкес аударма деген нәрсе болмайды дегім келеді. Аударма тек жуықтап алынған тәржіме болуы мүмкін. Бір тілді екінші тілге бұлжытпай аудару өте маңызды, бірақ ол аудармашы жұмысының тек бір қыры ғана. Аудармашының ең маңызды міндеті –  автордың «дауысын» тәржімелеу және оны жеткізе білу. Меніңше, аудармашылық жеке тілдің немесе ұлттың аясынан тыс кең процесс. Ұлы өнер мен әдебиет ұлттық немесе лингвистикалық шектеулерге бағынбайды. Ұлы суретшілер немесе жазушылар «муза», «ұжымдық бейсаналық» немесе «Жаратқан» (сіздің түсінігіңізге байланысты) сияқты дүниелерден шабыт алады және де олардың шығармалары адамзатқа ортақ болып саналады.

Сондай-ақ, менің өз басым  "дәнекер тілден" аударылған аудармаларға қатысты сынды әділетсіз деп санаймын. Ондай құбылыстар аударма әлемінен тыс адамдар ойлағаннан көрі әлдеқайда көп кездеседі. Ал ақиқатында, әлемдегі әдеби аудармалардың көбі "дәнекер тілден" аударылады, себебі жапон тілінен венгр тіліне немесе қазақ  тілінен швед тіліне аударатын адамдар саны жеткіліксіз, ал нәтижелері көптеген жағдайларда біз ойлағаннан асып түсіп жатады.

 

Зәуре Батаева: Шелли Фэйрвезер-Вега, Сіз жақында Қазақстан мен Өзбекстанның танымал заманауи жазушылары, оның ішінде Зира Наурзбаева, Лилия Калаус, Айгүл Кемелбаева және Хамид Исмаиловтың туындыларын аудардыңыз. Бұл жазушылардың туындыларынан алған сіздің жалпы әсеріңіз қандай?

Шелли Фэйрвезер-Вега: Соңғы бірнеше жылда тек қана Орталық Азия әдебиетіне үңілу мүмкіндігіне ие болдым. Қазақстан, Өзбекстан және бүкіл осы аймақ жайлы ақпарат ағылшын тілінде сөйлейтін әлемде аз тараған. Менің елімдегі көптеген адамдардың санасында ежелгі өркениеттер туралы түсінік шектеулі. Шыңғыс хан, кеңестік ядролық сынақтар туралы бұлыңғыр түсініктері болуы мүмкін, бірақ одан басқа ештеңе жоқ деуге болады. Сондықтан, бір жағынан, біздің осы аймақтан аударған кез келген жобамыз сәттілік болып табылады және ол біздің аймақ туралы ақпараттық білімімізге үлкен үлес қосады.

Дегенмен, мен туындыларын аударған жазушылардың шығармалары тек ақпараттың білімнен басқа да құндылықтарға тұнып тұр. Хамид Исмаилов шын мәнінде тамаша хикаяшы, оның прозасы жазушының бүкіл әлемді аралаған тәжірибесі мен оның көптеген тілдерде оқу және жазу тәжірибесіне сүйенеді. Мені әрдайым оның туындыларындағы тақырыптар мен сезімдердің күрделілігі таң қалдырады. Зира Наурзбаеваның әңгімелері ғажап та әсерлі: оның оқиғалары  оқырман жүрегінде өте күшті сезім тудырғанымен, прозасы шынайы сезім мен арзан сентименталдық арасындағы шекті ешқашан бұзбайды. Өз басым осы қаңтарда "Words Without Borders" журналынан ағылшын тілінде жарық көрген Айгүл Кемелбаева мен Зәуре Батаеваның әңгімелеріне ұқсас дүниелерді ешқашан оқыған емеспін. Олардың әлемде әлі ешкім айта қоймаған хикаялары бар. Мен осы жазушылардың барлығын әлі де аудара түсуден және олардың жұмысын бүкіл әлемге таныстырудан шаршамаспын.

Зәуре Батаева: Хамид Исмаилов екі тілде жазады және де сіз оны екі тілден де аудардыңыз. Исмаилов жазушы ретінде өзбек және орыс тілінде өзгеше ме? Тіл жазушының өзіндігі мен стиліне әсер ете ме?

Шелли Фэйрвезер-Вега: Бұл сұрақты Исмаиловтың өзіне қойғанда тамаша болар еді. Мен ол кісіден сұрағанда, Исмаилов «тілді атамағанда, екі шығармада екі түрлімін» деп жауап берді. Бірақ, өзбек тіліндегі еңбектері өте маңызды, ал орыс тіліндегі жазушылығы керемет болғанымен, өзбек тіліндегі романдарында ерекше бір өзгешелік бар екені рас.

Зәуре Батаева: Оқырман ретінде өзбек және қазақ әдебиеті арасындағы айырмашылықтар туралы ойларыңыз бар ма?

Шелли Фэйрвезер-Вега: Білікті маман ретінде пікір білдіретіндей, мен бұл аталған әдебиет өкілдерін жеткілікті түрде оқымадым, сондықтан бұл жайыл пікір айту қиын. Бірақ, бұл екі елде де шығармашылық және баспа ісі бойынша ұқсас проблемалар бар. Кеңестік цензура және саяси қуғын-сүргіннің кесірінен, әрине, көптеген жақсы жазушылар өз жұмысын жариялай алмады. Ұзақ жылдар бойы идеялар мен стильдердің белгілі бір рұқсат етілген түрлеріне ғана қатысты үстемдік құрған саяси мәдениет, ақыр аяғы, сол іспеттес прозаның тым көбеюіне әкелді, бұл, өз кезегінде, тақырып пен көркемдік тұрғысынан бірсарынды әдебиеттің қалыптасуына себеп болды. Бұл проблемалардың кейбірі, әртүрлі мөлшерде, екі елде де әлі орын алып отыр. Ал қазіргі кезеңде, өз шығармаларын жарыққа шығару үшін ақшаның жетіспеушілігі қиындық тудырады, сондықтан болар, көбінесе өз ісіне шынайы берілген жазушылар не Қазақстан я Өзбекстанда тұрмайтын қаламгерлер ғана табысқа жете алатын мүмкіндікке ие болып отыр.

 

Зәуре Батаева: Саймон Холлингсворт, Саймон Гейган, және Шелли Фэйрвезер-Вега, қазақ жазушыларының сіздер аударған ағылшын тіліндегі аудармалары қазіргі уақытта Интернетте, ағылшын тіліндегі оқырмандардың оқып және сатып алуы үшін кеңінен қол жетімді болып отыр, солай ма? Сіздер қазақ тілінде жазатын жазушылар ағылшын тілінде сөйлейтін оқырмандарға қызықты болады деп ойлайсыздар ма?

Саймон Холлингсворт: Ағылшын тілді оқырман – әдетте білім құмар әрі зерек келеді. Бұрын белгісіз жерлердің аңыздары мен ертегілері, белгісіз әдет-ғұрыптар мен экзотикалық тағамдар әуесқой сананы қашанда өзіне тартып тұрады және бұл жазушылардың шығармаларының ол оқырмандардың жүрегінен міндетті түрде орын алатынына еш күмәнім жоқ. Бірақ, осы себепті ғана емес, сонымен қатар, сыртқы әлем осы ұлы да, ғажап, әдемі ел жайлы өте аз білгендіктен, мен аударған жазушылардың шығармалары осы елді әлеммен таныстыруда өте маңызды рөл атқаратынына сенімдімін.

Саймон Гейган: Әуезовтің әңгімелері арқылы ағылшын тілді оқырмандар осы бір назардан тыс қалған алып аймақтың мәдениеті мен ландшафты, тарихы жайлы аса қызықты да терең түсінік алары анық. Ең бастысы, бұл жазушылар өздерінің әдеби ерекшеліктерінің арқасында заманауи және өткен заманның ең белгілі Батыс Еуропалық жазушыларының қатарынан орын ала алады деп ойлаймын.

Шелли Фэйрвезер-Вега: Оған менің де үмітім зор! Мысалы, әңгімелер маған өте ұнады. Американың кітап нарығындағы бір тамаша нәрсе – әлемдегі барлық нәрселерге қызығушылық танытып отыратын оқырман бар. Әр кітаптың өз оқырманы бар. Ең бастысы, осы оқырманға шыға алатын баспагерді таба білу өте маңызды болып отыр.

Сұхбатты ағылшын тілінен аударған Сәуле БАТАЕВА

книги.jpg

In recent years a significant number of Kazakh writers have been translated into English. At the request of the Kazakh PEN club British translators Simon Hollingsworth and Simon Geoghegan translated three classic Kazakh authors, Mukhtar Auezov, Herold Belger and Oralkhan Bokeev. American translator Shelley Fairweather-Vega initiated another project, introducing contemporary women writers from Kazakhstan in an online literary magazine devoted to world literature. Kazakh translator Zaure Batayeva interviewed her British and American colleagues about their work.

Zaure Batayeva: Simon Hollingsworth, Simon Geoghegan and Shelley Fairweather-Vega, you have all been working as translators for many years. Can you tell us more about your reasons for going into the field of translation, and specifically literary translation?

Simon Hollingsworth: After graduating with a degree in Russian language and literature, I had no initial plans to become a translator, let alone a translator of literature. However, after some ten or eleven years of living in Russia, my command of the spoken language improved and I developed a better understanding of the written word. That said, I have to say I became a translator of works of literature more through good fortune than personal ambition. I translated Viktor Pelevin’s AmpireV in 2006 for an anonymous client, a baptism of fire for a translator of literature. Despite the project proving to be a considerable challenge, I found the task immensely enjoyable and have since taken on other works, each challenging in their own particular way.

Simon Geoghegan: The reason I took Russian up is actually rather banal and prosaic: I was thirteen, I arrived late at school and the Spanish class was full - so I decided to do Russian. I had a brilliant Russian teacher who looked like Chekhov and spoke perfect Russian with an Oxford accent. In my third year of university, I went to study for a year in Voronezh University in 1989. I fell in love with the former Soviet Union and its people at a time when the most important changes in the world in my lifetime seemed to be happening in the country in which I had decided specialise. There were a lot of ‘bridges of friendship’ that needed building and we were in the right place at the right time. In 1991, immediately after university, I went to work in Petersburg - there were very few Russian-speaking westerners at the time and many adventures and opportunities to be had. I became increasingly fascinated by the country. I even went on a number of ethnographic expeditions. And I suppose this is what eventually led me to literary translation. What better way can there be of understanding a people, their country and their culture than by translating their great literature.

Shelley Fairweather-Vega: I studied international politics as an undergraduate, and in graduate school, I continued studying the same topics, but this time with a focus on Russian, Eastern Europe and Central Asia. By the time I earned my graduate degree, I knew I didn’t want to be a politician or a diplomat. I started translating a little and by the time my kids started school, I was translating full time. I love all types of translation, because successfully moving meanings from one language into another is always a challenging puzzle, and success feels like a genuine victory. But for me, personally, literary translation is often more satisfying than other types of translation. When I work with a creative piece of writing, I get all the pleasure of reading it closely, and the additional pleasure of shaping it myself, with my own hands. With fiction and in longer nonfiction, I have the luxury to dive more deeply into the work, and the satisfaction of knowing that I am helping to create or re-create something original and meaningful, in my own language, to share with people who would never experience it without a translator’s help. It turns out that, this way, I can be a cultural diplomat as well as a translator.

 

Zaure Batayeva: Simon Hollingsworth, you have recently translated two famous Kazakh writers: Herold Belger and Oralkhan Bokeev. Let’s start with Belger. You carefully read several works by Belger, including some of his short stories and essays. As a reader, what is your general impression of Belger?

Simon Hollingsworth: I found Herold Belger a joy to translate. He has a rare talent for describing what lays before him in a way that the reader can easily visualise. This is all the more remarkable given he was not a native Kazakh. I have visited Kazakhstan and spoken with people who knew Belger personally, and I believe it is his ability to convey all that is specifically Kazakh that makes him not simply popular, but truly loved as ‘one of our own’. Belger’s stories are simple and concern emotions and feelings inherent in all of us. Kazakhstan is a country about which the world knows sadly little and I believe Belger’s stories are an ideal introduction to the colours and the warmth of this nation. 

Zaure Batayeva: Belger wrote in Russian, but he sometimes used Kazakh words. In your translations, how did you handle the bilingual issue, the presence of Kazakh language?

Simon Hollingsworth: This is a good question. The task of any translator is to convey the content, style and flavour of the original text without confusing or bogging the reader down with obscure terms. I retained many Kazakh words in my translation as many of them do not have a direct equivalent (and certainly not in English). Take the word aul for example. In certain contexts the word can be translated as village but in Kazakh this word has a far more profound significance. It was not by chance that the essay Aul was placed at the very beginning of the selected works I translated and it would be criminal to use any other word for the title. At the same time, other words can be conveyed by means of a simple translation, which helps the text flow without distorting meaning.

Zaure Batayeva: Recently you have also translated some of the stories by Oralkhan Bokeev. As a reader, what is your general impression of Bokeev’s stories? Which story did you like the most and why?

Simon Hollingsworth: Bokeev is another master of the descriptive form and his images of nature, people, climate and hardships are all vivid. The writing style is enjoyable, particularly, I found, in the shorter stories.  It is hard to pick a favourite as they are all so varied but I found The Scream engrossing and I liked the Tale of Mother Aipara for the structure of the story, which I thought was beautifully rounded.

Zaure Batayeva: Bokeev originally wrote his stories in Kazakh, but you made your English translations mostly on the basis of Russian translations of Bokeev. How confident are you that using Russian as the pivot language has helped you produce accurate translations?

Simon Hollingsworth: Translating from a translation guarantees an imperfect result every time, however happy one may be with one’s work, and a full picture can only ever be attained from reading the original. In this sense, my translation is not the work of Bokeev, but my rendition of the rendition of another translator. I was recently blessed with the honour of meeting Abdizhamil Nurpeisov in Almaty and, on learning I was a translator, the writer’s first words were to tell me the work of someone in my profession is always a distortion of the original. And he is undeniably right. That said, Kazakh literature is a wholly unknown quantity in the English-speaking world and it is essential it receives the wide audience it so deserves. I am not confident that using Russian has produced an accurate translation, but I am confident that the end result is a critical step in bringing classics such as Bokeev and Belger to the international stage.

 

Zaure Batayeva: Simon Geoghegan, you have recently translated some of the best-known stories by Mukhtar Auezov. As a reader, what is your general impression of Auezov’s writing?  Which story did you like the most and why?

Simon Geoghegan: Auezov’s voice is clear and assured and resonates throughout all the stories in the collection that I translated. Like all great writers, he effortlessly incorporates many of the great dualities of the human condition into his work: entropy and energy, progress and tradition, the rich and the poor, nature and nurture, men and women, the victorious and the conquered. Written in the 1920s, these stories are set on the Central Asian steppe just before the revolution when the entire region was going through the transition from a brutal feudal past and an unjust Tsarist imperialist recent past to the possibility of a progressive and egalitarian future.

Auezov is such a masterful writer that it was an immense pleasure translating all of these stories. However, if I had to single any of them I particularly enjoyed Savage Grey (Kokserek). It has obvious comparisons with Jack London’s White Fang but lacks the latter’s sentimental anthropomorphism; its uncompromising understanding of animal nature makes it immeasurably superior. It is possibly one of the best animal genre stories I have ever read.

However, perhaps my favourite story is Beauty in Mourning. It is a remarkable depiction of female desire that is contemporary to but more real than anything by D.H. Lawrence. Auezov’s writing in this story has quite rightly been compared by Aleksey Pantielev (Auezov’s Kazakh-Russian translator) with that of Guy de Maupassant.

Zaure Batayeva: Auezov originally wrote his stories in Kazakh, but, like your colleague, you made your English translations mostly on the basis of Russian translations of Auezov. How confident are you that using Russian as the pivot language has helped you produce accurate translations?

Simon Geoghegan: I was lucky in that the translation of the stories in this collection into Russian was made by Auezov’s great friend and collaborator Aleksey Pantielev with the author’s participation and blessing. So this is as close to an 'authorised' translation as you can get and don’t forget that Auezov was a prolific translator from Russian to Kazakh in his own right. 

The question of ‘accuracy to the source language’ is very interesting and central to the work of any translator. For this purpose, the translator has such tools as glossaries, footnotes and access to native speakers of the source language. Without wanting to sound too radical, there can be no such thing as a 100% accurate translation. A translation can only ever be an approximation, an interpretation. Accurately rendering one language into another is important but it is only one part of the translator’s job. The translator has an even more important duty to interpret and render the author’s ‘voice’. And, in my opinion, this is a process that transcends language or nationality. Great art and literature transcends national or linguistic boundaries. A great artist or writer draws their inspiration from the ‘muse’, the ‘collective subconscious’ or ‘God’ (depending on your take on this matter), and what they produce is universal to all human beings.

Moreover, I often think that the criticism levelled at ‘pivot’ translations is unjust. They are a lot more common than people outside of the world of translation think. Indeed, a large percentage of the world’s literary translations are made using a pivot language purely because there just aren’t enough Japanese to Hungarian or Kazakh to Swedish translators to do the job and the results produced are often superb.

Zaure Batayeva: Shelley Fairweather-Vega, you have recently translated works of famous contemporary writers from Kazakhstan and Uzbekistan, including Zira Naurzbayeva, Lilya Kalaus, Aigul Kemelbayeva and Hamid Ismailov. What is your general impression of these writers?

Shelley Fairweather-Vega: I’ve been happy to focus quite a bit on Central Asia in the past few years. Kazakhstan and Uzbekistan, and the whole region, are still very poorly known in the English-speaking world. Most people in my country have only vague ideas about ancient civilizations, Genghis Khan, maybe Soviet nuclear testing, but nothing else. So, in one sense, any writing we can translate from this region is a success and it contributes to our education.

However, the Central Asian writers I’ve worked with have value far beyond merely being educational. Hamid Ismailov is really a brilliant storyteller, and his writing draws on his experiences living all over the world and reading and writing in many different languages. I’m always amazed at the complexity of the themes and feelings in his work. Zira Naurzbayeva’s stories are wonderful and touching, and her work creates such a powerful emotional impact while never crossing the boundary into cheap sentimentality. And I’ve never read anything quite like the stories by Aigul Kemelbayeva and Zaure Batayeva that appeared in English in Words Without Borders in January. They have stories to tell that nobody else has told. I’m very excited about translating more by all these writers and continuing to share their work with the wider world.

Zaure Batayeva: Hamid Ismailov writes in two languages and you have translated his works from both languages. Is Ismailov a different writer in Uzbek than in Russian? Does the language affect his identity and style?

Shelley Fairweather-Vega: Well, this would be a very good question for Ismailov himself. When I asked him this question, Ismailov responded that he’s not ‘the same’ in any two books, regardless of language. But I can say we both agree that translating his Uzbek-language work is a very important endeavor, and while his Russian-language writing is wonderful, there is something distinct and special about the Uzbek novels.

Zaure Batayeva: As a reader, do you have any thoughts on the differences between Uzbek and Kazakh literature?

Shelley Fairweather-Vega: I haven’t read enough in either body of literature to have a knowledgeable opinion. But the two countries have faced some similar problems in terms of creativity and publishing. There was Soviet censorship and political repression, which prevented many interesting writers from publishing their work. There was a political culture that dictated the types of ideas and styles that could be published for a long time, resulting in too much writing that was unoriginal in terms of subject and artistry. Some of those problems remain, to one extent or another, in both countries. And now there is the added difficulty of a lack of money for publishing, so that only truly dedicated writers, or writers who no longer live in Kazakhstan or Uzbekistan, can persist in their work and have a chance at success.


Zaure Batayeva: Simon Hollingsworth, Simon Geoghegan and Shelley Fairweather-Vega, your English translations of Kazakh writers are now widely available on the internet, for English-speaking readers to read and purchase. Do you think the Kazakh writers you have translated will appeal to English-speaking readers?

Simon Hollingsworth: The English-speaking reader is generally an inquisitive reader. Tales of hitherto unknown places, unfamiliar customs and exotic cuisine are always a draw to the curious mind and I have no doubt these writers will appeal. Not only that, but the outside world knows next to nothing of this immense, enchanting and beautiful country and the writers I have translated play a key role in conveying these charms.

Simon Geoghegan: Auezov’s stories provide anglophone readers with a fascinating insight into the culture, landscape and history of this huge and remarkably neglected region. But most importantly, they stand up on their own literary merits and may justly claim a place alongside some of the best known Western European writers of the modern and pre-modern period.

Shelley Fairweather-Vega: I very much hope so! I know the stories appeal to me. One wonderful thing about the American book market is that we have readers who are interested in absolutely everything. There are readers for every book. The trick is to find a publisher who knows how to find the right readers.

Последние новости Казахстана и мира читайте на нашем Telegram-канале